เพราะเหตุไร “คนวัยชรา” จึงไม่ทราบสึกคันภายหลังจากถูก “ยุงกัด”?

ในฤดูร้อนของประเทศญี่ปุ่น ถ้าหากไปนั่งตามใต้ต้นไม้ที่สวนสาธารณะก็มักจะมียุงมากัดได้ง่าย แต่ว่าสิ่งที่น่าประหลาดใจคือ คนสูงอายุวัยเลยหกสิบกว่าปีมากมายนั่งอยู่ในสวนสาธารณะได้นานโดยไม่เคยทราบสึกคันแม้ว่าจะมียุงมากัดเป็นประจำ คนประเทศญี่ปุ่นเขามองเห็นในประเด็นนี้และก็ได้ไขข้อสงสัยแล้วด้วย พวกเรามารู้จักกลไกการเกิดอาการคันจากการเช็ดกยุงกัด และก็หาคำตอบว่าเพราะเหตุใดคนสูงอายุจำนวนมากไม่ค่อยรู้สึกคันภายหลังโดนยุงขัดขวาง ร้านพวงหรีด

กลไกการเกิดอาการคันเนื่องมาจากการเช็ดกยุงกัด
เมื่อยุงดูดเลือดคน ยุงจะปล่อยน้ำลายซึ่งมีโปรตีนประเภทหนึ่งออกมาเพื่อเป็นการป้องกันและยังเป็นการไม่ให้เลือดแข็งทำให้สามารถดูดเลือดจากคนขึ้นมาได้ง่าย อย่างไรก็แล้วแต่ ร่างกายคนเราจะสนองตอบต่อโปรตีนในน้ำลายยุงผ่านระบบภูมิต้านทาน ซึ่งจะก่อให้รอบๆที่โดนกัดเกิดการบวมแดงและก็คันขึ้นมา ถึงแม้ว่าสุดท้ายอาการบวมจะหายไปแต่ว่าอาการคันยังคงอยู่กระทั่งภูมิต้านทานจะก่อให้โปรตีนนั้นสลายไป

คนต่างอายุมีการสนองตอบต่อการเช็ดกยุงกัดได้อย่างไร
คนเรามีการสนองตอบของภูมิต้านทานต่อโปรตีนในยุงที่แตกต่างในแต่ละช่วงชีวิต ในเด็กทารก เมื่อโดนยุงกัด เด็กจะไม่เคยทราบสึกคันหรือมีลักษณะบวมแดงรอบๆรอยแผลที่โดนกัด เนื่องมาจากยังไม่มีปฏิกิริยาสนองตอบทางภูมิต้านทานของร่างกาย อย่างไรก็แล้วแต่ เมื่อถูกยุงกัดหลายหนเข้า ระบบภูมิต้านทานของร่างกายจะเบาๆถูกผลิตขึ้น จนเมื่อไปสู่วัยอนุบาลและก็ประถมศึกษา เซลล์ภูมิต้านทานของร่างกายตัวอย่างเช่น T เซลล์ (T cells) และก็แมคโครฟาจ (Macrophage) จะจำโปรตีนในน้ำลายยุงและก็พวกมันจะมารวมกันที่ตำแหน่งที่โดนยุงกัด นำมาซึ่งการก่อให้เกิดการบวมแดงขึ้น เด็กๆจะไม่เคยทราบสึกคันขึ้นมาในทันทีทันใดภายหลังโดนยุงกัด แต่ว่าอาการคันจะเกิดขึ้นหลังโดนกัดเป็นเวลาหลัง 1-2 วัน เรียกปฏิกิริยาของภูมิต้านทานจำพวกนี้ว่าปฏิกิริยาการหน่วงเวลา (Delayed reaction) ซึ่งเป็นระบบภูมิต้านทานภายหลังยุงกัดที่เกิดในเด็กจำนวนมาก อาการบวมแดงและก็คันจะหายไปในช่วงเวลาหลายวันจนถึงอาทิตย์ อย่างไรก็แล้วแต่ มีข้อควรปฏิบัติตามคือ ไม่ควรให้เด็กถูกยุงกัดบ่อยมาก เพราะเหตุว่าอาจจะก่อให้เกิดการแพ้น้ำลายยุงและก็ส่งผลให้เด็กมีลักษณะบวมคันและก็อักเสบที่ผิวหนังได้ ทั้งยังอาจทำให้กำเนิดโรคอย่างไข้เลือดออกได้อีกด้วย

เมื่อโตขึ้นมาอีกและก็ถูกยุงกัด ปฏิกิริยาของภูมิต้านทานต่อน้ำลายยุงจะแปรไป โดยเมื่อถูกยุงกัดร่างกายจะสร้างอิมมูโนโกลบูลินจำพวก E หรือ IgE ขึ้นมาต้านโปรตีนในน้ำลายยุง เมื่อ IgE จับกับโปรตีนที่แปลกปลอมจะก่อให้เกิดการหลั่งสารฮีสตามีน (Histamine) และก็สารอื่นๆออกมาจากเซลล์ที่เรียกว่า แมสต์เซลล์ (Mast cells) ซึ่งมีตำแหน่งอยู่ที่ผิวหนัง แล้วนำมาซึ่งการก่อให้เกิดอาการคันและก็บวมแดงขึ้นมาภายหลังโดนยุงกัดในเวลา 2-3 นาที อาการคันและก็บวมแดงจะบางเบาลงภายในเวลาโดยประมาณครึ่งชั่วโมง เรียกปฏิกิริยาการโต้ตอบของภูมิต้านทานต่อน้ำลายยุงจำพวกนี้ว่า ปฏิกิริยาแบบเฉียบพลัน (Immediated reaction) ทั้งนี้การโต้ตอบแบบ Delayed reaction ก็จะยังเกิดขึ้นด้วย ขึ้นกับภูมิต้านทานของแต่ละคน โดยเหตุนั้นยุงกัดเพียงแต่ครั้งเดียวก็นำมาซึ่งการก่อให้เกิดอาการบวมคันขึ้นมาในทันทีและก็บางทีก็อาจจะคันภายหลัง 1-2 วันด้วย

เมื่ออายุโดยประมาณ 50-60 ปี และก็ถูกยุงกัดมานับไม่ถ้วน T เซลล์และก็แมคโครฟาจจะเบาๆคุ้นกับโปรตีนในน้ำลายยุงและก็ระบบภูมิต้านทานของร่างกายเริ่มไม่ค่อยสนองตอบต่อโปรตีนในน้ำลายยุงแล้ว การโต้ตอบแบบ Delayed reaction จะเบาๆหายไป ดำรงไว้แต่ว่าการโต้ตอบแบบ Immediated reaction ที่เมื่อถูกยุงกัดแล้วอาการบวมและก็คันที่เกิดขึ้นจะหายไปภายในเวลาโดยประมาณ 30 นาที

ในคนสูงอายุที่อายุมากกว่า 60 ปี การโต้ตอบภูมิต้านทานแบบ Immediated reaction จะเบาๆหายไป แต่ว่าร่างกายจะสร้างอิมมูโนโกลบูลินอีกจำพวกขึ้นมาต้านน้ำลายยุงหมายถึง IgG ซึ่งเป็นแอนติบอดีที่มีคุณภาพสูงสำหรับในการจับกับน้ำลายยุงและก็ลดความรุนแรงของโปรตีนในน้ำลายยุงได้เร็วกว่าปฏิกิริยาการโต้ตอบของภูมิต้านทานแบบ Immediated reaction ก็เลยทำให้คนสูงอายุไม่มีอาการบวมและก็คันจากการเช็ดกยุงกัดนั่นเอง

ถึงแม้ว่าเมื่ออายุมากขึ้นอาการบวมคันจากการเช็ดกยุงกัดจะลดลงจนทำให้คนสูงอายุในประเทศญี่ปุ่นสามารถไปนั่งใต้ต้นไม้ในสวนสาธารณะตอนหน้าร้อนได้อย่างไร้ไม่ค่อยสบายใจ แต่ว่าสำหรับชาวไทยไม่ว่าจะเป็นช่วงๆไหนของชีวิตพวกเราก็ยังต้องระมัดระวังยุงอยู่เสมอ เพราะเหตุว่ายุงเป็นพาหะนำโรคอย่างไข้เลือดออกและก็ไข้ป่า

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *